-------

با توجه به اهميت موضوع در اين تحقيق، مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس توسط معلمان دوره ابتدايي شهرستان شهرضا بررسي شد. به عبارت ديگر مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس در چهار سطح: مشكلات مربوط به ياددهنده، مشكلات مربوط به يادگيرنده، مشكلات مربوط به برنامه‌ريز و مشكلات مربوط به كلاس درس به عنوان متغير مورد بررسي قرار گرفت.

در اين پژوهش از روش توصيفي از نوع پيمايشي استفاده شد. جامعه آماري را كليه كلاس‌هاي دوره ابتدايي شهرستان شهرضا در پايه‌هاي مختلف در سال تحصيلي 84-83 همراه با آموزگاران كلاس‌ها و مديران مدارس تشكيل مي‌دهند. 20 درصد كلاس‌هاي تشكيل دهنده جامعه آماري نيز (105 كلاس) همراه با آموزگار هر كلاس و مديران مدارس حجم نمونه آماري را تشكيل كه با روش‌هاي نمونه‌گيري طبقه‌اي متناسب با حجم و تصادفي ساده انتخاب شدند.

جهت بررسي مشكلات مربوط به ياددهنده و مشكلات مربوط به يادگيرنده از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. همچنين جهت بررسي مشكلات مربوط به برنامه‌ريز و مشكلات مربوط به كلاس درس از روش مشاهده و تكميل چك ليست مربوطه و از روش مصاحبه نيز جهت بررسي مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس استفاده شد.

نتايج نشان مي‌دهد عدم آشنايي معلمان با دانش استفاده از روش‌هاي آموزش فعال باميانگين 40/3 ، مسايل مربوط به دانش محتوا و دانش آموزش مرتبــط با محتوا با ميانگين 47/3 ، مسايل مربوط به انتخاب اهداف آموزشي با ميانگين 51/3 ، مسايل مربوط به ارزيابي يادگيري دانش‌آموزان با ميانگين 06/4 ، عدم استفاده از طراحي آموزشي با ميانگين 96/3، مسايل مربوط به تعامل دانش آموزان با يكديگر با ميانگين 52/3 ، ويژگي‌هاي گروه سني دانش‌آموزان با ميانگين 59/3 و سطوح متفاوت مهارت آنها با ميانگين 51/3 بيش از سطح متوسط موجب عدم به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس شده است. بين نظرات معلمان و مديران در خصوص عدم آشنايي معلمان با دانش‌ استفاده از روش‌هاي آموزش فعال ، مسايل مربوط به انتخاب اهداف آموزش ، عدم استفاده از طراحي آموزشي و مسائل مربوط به تعامل دانش‌آموزان تفاوت وجود دارد. به عبارت ديگر معلمان مسايل فوق را با ميانگين بالاتر نسبت به مديران ارزيابي كرده‌اند .

مشكلاتي مانند كمبود وقت، فقدان نظارت و راهنمايي مناسب، كمبود مواد آموزشي، چيدمان كلاس، تراكم و وجود دانش‌آموزان فراگير(نيمه بينا، نيمه شنوا، معلول جسمي- حركتي، كم توان ذهني) نيز از جمله مسايلي هستند كه مانع به كارگيري مناسب روش‌هاي فعال تدريس شده‌اند.

بين نظر معلمان مرد و زن در خصوص مشكلات مربوط به انتخاب اهداف آموزشي، ويژگيهاي گروه سني دانش‌آموزان و سطوح متفاوت مهارت آنها تفاوت وجود دارد. به عبارت ديگر ميانگين نمرات معلمان مرد بالاتر از معلمان زن بوده است. بين نظرات معلمان نيز در خصوص عدم آشنايي معلمان با دانش استفاده از روش‌هاي آموزش فعال ، مسايل مربوط به دانش محتوا و دانش آموزش مرتبط با محتوا، مسايل مربوط به انتخاب اهداف آموزشي، مسائل مربوط به تعامل، ويژگي‌هاي گروه سني و سطوح متفاوت مهارت دانش‌آموزان باتوجه به مدرك تحصيلي تفاوت وجود دارد.

بين نظر معلمان نيز با توجه به پايه تدريس، سنوات و محل خدمت در خصوص تعدادي از مشكلات بكارگيري روش‌هاي فعال تدريس تفاوت وجود دارد.

از زماني كه تعليم و تربيت رسمي شكل گرفت ، افرادي به عنوان معلم ، افرادي ديگر به عنوان دانش آموز و مكاني به عنوان كلاس آموزشي تعيين شد . از آن زمان ، عده اي مطالبي را به دانش آموزان آموزش مي دادند كه نوع روش تدريس آن ها بيشتر به مطالب آموزشي بستگي داشت . برخي فنون و مطالب به شكل عملي آموخته مي شد كه در حقيقت به كارگيري روش تدريس فعال بود ، برخي مطالب نيز به شيوه حفظي و تمرين و تكرار آموخته مي شد كه در حقيقت به كارگيري روش تدريس غير فعال بود ، اين دو شيوه از دو نوع طرز تفكر نشأت مي گرفت. يكي آن كه بر اساس آن معتقد بودند ذهن انسان همانند لوح سفيدي است كه در بدو تولد نقشي در آن وجود نداشته و از محيط متأثر مي شود و نقش مي پذيرد و مي تواند از اطلاعات و معلومات انباشته شود . بر اين اساس ، مهمترين امتياز كودكان بر يكديگر ، داشتن قوه حافظه ي قوي و جذب مطالب و حقايق بود (مشكلاني ، 1376) .

نوع ديگري از طرز تفكر اينست كه ذهن به عنوان منبعي فعال است و هر نقش ، اطلاعات و معلومات را به همان شكل كه از محيط مي گيرد ، در خود جاي نمي دهد . ذهن موجودي فعال است ، مطلب را مي‌گيرد ، تجــزيه و تحليل مي كند و در واقــع انبار ذخيره اطلاعات نيست (دان هيل ،1995).

روش تدريس مورد تأكيد دو نوع طرز تفكر نيز ، متفاوت است . روش تدريس مورد تأكيد در طرز تفكر نوع اول ، روش تدريس منفعل است ، دانش آموزان فقط به گوش كردن مطالب مي پردازند يا مطلبي را حفظ مي كنند . روش تدريس مورد تأكيد در طرز تفكر دوم ، مي‌تواند فعال باشد ، يعني دانش آموزان در جريان آموزش ، نقش فعالي خواهند داشت و كارشان صرفاً حفظ كردن و يا به خاطر سپردن اطلاعات و معلومات نيست ، بلكه از قدرت تجزيه و تحليل برخوردار هستند( مشكلاني ، 1376) .

در روند تعليم و تربيت ، روش هاي فعال تدريس به منزله ابزارهاي كار معلمان تلقي مي گردند ، هر اندازه كه با روش هاي متفاوت آشنا باشيم ابزارهاي متعددي را در اختيار خواهيم داشت . توسط اين ابزارهاست كه مي توان محتوا و مواد دلخواه را با توجه به عامل زمان و مكان در اختيار دانش آموزان قرار داد ( قورچيان ، 1379) .

روش هاي فعال تدريس جزو مهارت‌هاي حرفه اي معلمان محسوب مي شود و هنر معلم در كيفيت انتخاب و اجراي آن هاست . از آنجا كه اطلاعات و توانايي هاي افراد متفاوت است ،‌نحوه يادگيري و چگونگي آموزش آن ها نيز متفاوت خواهد بود .به اين سبب ، معلمان بايد به روش هاي گوناگون تدريس مجهز باشند تا بتوانند بر اساس توانايي فراگيران خود ، تدريس مطلوبي را ارائه دهند . امروزه روش هاي فعال تدريسي كه بتواند فعاليت هاي دانش آموزان را تقويت و يادگيري را به يك جريان دو سويه تبديل كند ، از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد . حاصل روش هاي فعال تدريس ، يادگيري اثر بخش و اكتشافي است كه دانش آموزان با راهنمايي معلم به آن دست مي يابند . ولي متأسفانه امروزه اغلب فرآيندهاي آموزشي ، آثار و اهداف مورد نظر يادگيري را به دست نمي‌آورند و كلاس محل تكثير دانش و اطلاعات مي شود و معلم مي كوشد كليه مفاهيم را در ذهن دانش آموزان انبار كند و خلاقيت ، نوآوري و رشد استعدادهاي آنان را ناديده بگيرد كه چنين يادگيري نيز پايدار نخواهد ماند (فضلي خاني ، 1378).

براي يادگيري مطلوب و تربيت عقلاني دانش آموز ، شيوه هاي تدريس فعال يكي از موفق ترين راهكارهاي آموزشي است . نظريه هاي موجود و يافته‌هاي تحقيقات انجام شده ، گواه اين مطالب است كه دانش آموزاني كه با فرايند ياددهي ـ يادگيري فعال ، آموزش ديده اند نسبت به ساير دانش آموزان پيشرفت تحصيلي بهتري دارند (فقيهي،1379).

در مورد فرآيند ياددهي ـ يادگيري و روش هاي آموزش ،‌دو ديدگاه متفاوت وجود دارد .

ديدگاه نخست :رويكرد رفتاري وتدريس نتيجه مدار است . در اين ديدگاه رفتارگرايان بر اين باورند كه بسياري از رفتارهاي انسان در اثر شرطي شدن آموخته مي شود و از همين شيوه بايد براي تدريس مواد و محتويات درسي استفاده كرد (احمدي ، 1380) .

از نظر رفتارگرايان ، عامل كنترل كننده رفتار ، محيط است و نه فرآيندهاي ذهني و شناختي . بنابراين ، در جريان تدريس مي توان از طريق دستكاري و تغيير شرايط محيطي ، رفتار مورد انتظار را در يادگيرنده به وجود آورد . در آموزش هاي مبتني بر اين ديدگاه ، هدف هاي آموزشي تا سطح هدف هاي رفتاري تجزيه مي شود . اين هدف ها در سه قلمرو شناختي ، عاطفي و روان حركتي و در سطوح مختلف طبقه بندي مي شوند و اين باور وجود دارد كه دستيابي به هدف‌هاي سطوح بالاتر مستلزم پشت سر گذاشتن و عبور از هدف هاي سطوح پايين تر است (احمدي ،1380) .

ديدگاه دوم :رويكرد شناختي و تدريس فرآيند مدار مي‌باشد كه يادگيري حاصل كوشش ذهني يادگيرنده و فرآيندهايي است كه از طريق آن ، فرد بر اساس اطلاعات دريافت شده به تنظيم مجدد مفاهيم و تجاربي مي پـــردازد كه در نهــايت به ايجــاد الگوي جــديدي از بينش منجر مي‌شود .در اين ديدگاه ، بر خلاف رويكردهاي رفتاري كه صرفاً به روابط ميان درون داده هاي محيطي و برون داده هاي رفتاري پرداخته مي شود ، براي فرآيندهاي ذهني به عنوان يك عامل مهم ، نقش اساسي در نظر گرفته مي شود . در اين ديدگاه ، يادگيري حاصل بينشي است كه يادگيرنده در ذهن خود به آن دست مي يابد و محصول اين بينش ، به صورت تغيير در دانش ها ، مهارت ها ، نگرش ها در رفتار فرد ظاهر مي شود ( سيف ، 1370) .

در روش هاي تدريس فعال ، يادگيري بيشتر به صورت يك فرآيند در نظر گرفته مي شود . در روش هاي تدريس فرآيندي كه به روش هاي فعال ، اكتشافي و ارگانيك شهرت دارند ، نقش اصلي به يادگيرنده واگذار مي شود ، اوست كه با كوشش جسمي ، عاطفي و عقلي خود در فرآيند يادگيري درگير مي شود .در اين روش ها معلم بيشتر در نقش تسهيل كننده و ايجاد كننده فرصت هاي مناسب براي يادگيري ظاهر مي شود (احمدي ،1382) .

روش هاي فعال تدريس ابزارهايي هستند كه معلمان توسط آن ها به اهداف تعليم و تربيت مي رسند . در اين روش ها يكي از شرايط لازم براي اهداف تعليم و تربيت و دستيابي به آن ، نقشي است كه در جريان يادگيري به عهده شاگرد گذاشته مي شود به عبارت ديگر يادگيري وقتي صورت مي گيرد كه دانش آموز خود به يادگيري اقدام كند (جويس و همكاران ، 2000 ، ترجمه بهرنگي ، 1381) .

نتايج يك تحقيق با عنوان بررسي موانع بهره گيري از كتب روش ها و فنون تدريس از ديدگاه معلمان تهران نشان مي دهد ، عدم آگاهي آموزگاران و مديران از مفهوم واقعي روش ها و فنون تدريس و اهميت ندادن و توجه نداشتن به تحقق اهداف آموزشي ، كمبودهاي مالي معلمان و فقدان نظارت و راهنمايي متناسب در مدرسه و عدم ارزشيابي مطلوب ، عوامل عدم بهره گيري از روش ها و فنون تدريس شده است ( رعيت رستمي ، 1376) .

نتايج تحقيق سفيدگر (1380) با عنوان عوامل مؤثر در بهبود كيفيت تدريس و استفاده معلمان از روش‌هاي فعال در مدارس راهنمايي شهرستان نائين نشان داد استفاده از وسايل آموزشي ، استفاده از آزمايشگاه ، شركت در كلاسهاي ضمن خدمت ، تخصصي شدن رشته تدريس دبيران ، تعيين اهداف تدريس و ارزشيابي موجب استفاده بهتر از روشهاي فعال تدريس مي‌گردد .

نتايج تحقيق فقيهي (1379) نشان مي‌دهد كلاس معلماني كه با روش يادگيري مشاركتي و فعال تدريس اداره مي‌شوند ، موفق‌تر از كلاسهايي است كه معلمان ، دانش آموزان را با روش سنتي آموزش مي‌دهند و اين تفاوت قابل توجه و معني‌دار است .

روش‌هاي تدريس از زواياي گوناگون قابل طبقه بندي مي باشد كه مهمترين آن ها عبارتند از : روش هاي تاريخي و روش هاي جديد كه در اين تحقيق روش هاي جديد مد نظر مي باشد . از نظر ديگر نيز روش هاي تدريس به روش هاي فعال و دو سويه ، روش هاي مشاركتي و روش هاي غير فعال و يك سويه تقسيم مي گردد (فضلي خاني،1382) .

با توجه به اهميت استفاده از روش هاي آموزش فعال متأسفانه امروزه اغلب تلاش هاي آموزش در گرو تقويت حافظه و يادسپاري است كه بدون نفي اهميت آن ، بايد خاطر نشان ساخت كه اين تنها به يكي از ابعاد آموزش و پرورش توجه دارد . آموزش و پرورش بايد در جهتي صورت گيرد كه حصول به اهداف آن از جمله رشد جسمي ، ذهني ، هنري ، عاطفي ، اجتماعي ، معنوي ، روحي ، پرورش استعدادها ، قابليت هاي فردي ، شغلي ، تحصيلي و ... دانش آموزان را تسهيل كند .با توجه به اين كه روش هاي فعال تدريس دسترسي به اين اهداف را تسهيل مي كند ، ولي كمتر مورد استفاده قرار مي گيرد . لازم به توضيح است از ميان انواع روش‌هاي فعال تدريس، مشكلات بكارگيري روش‌هاي فعال استقرايي ، بديعه‌پردازي ، دريافت مفهوم ،‌ايفاي نقش و ياران در يادگيري در اين تحقيق بعنوان متغير بررسي مي‌شود.

بنابراين با توجه به اهميت موضوع ، سؤال اساسي اين است كه چه مشكلاتي جهت استفاده معلمان دوره ابتدايي از روش هاي فعال تدريس استقرايي، بديعه‌پردازي ، دريافت مفهوم ،‌ايفاي نقش و ياران در يادگيري در شهرستان شهرضا وجود دارد .به عبارت ديگر در اين تحقيق مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس در چهار سطح : 1)مشكلات مربوط به ياددهنده 2) مشكلات مربوط به يادگيرنده 3) مشكلات مربوط به برنامه ريز 4) مشكلات مربوط به كلاس درس به عنوان متغير مورد بررسي قرار مي گيرد . در سطح اول مشكلات مربوط به عدم آشنايي معلمان با دانش استفاده از روش هاي آموزش فعال ، مسائل مربوط به دانش محتوا و دانش آموزشي مرتبط با محتوا ، مسائل مربوط به انتخاب اهداف آموزش ، مسائل مربوط به ارزيابي دانش‌آموزان ، عدم استفاده از طراحي آموزشي ، در سطح دوم مسائل مربوط به تعامل دانش آموزان با يكديگر ، ويژگي هاي گروه سني و سطوح متفاوت مهارت آنان ، در سطح سوم حجم زياد كتب درسي ، كمبود وقت و فقدان نظارت و راهنمايي و در سطح چهارم مشكلات مربوط به كمبود منابع و مواد آموزشي ، چيدمان نامناسب كلاس و تعداد دانش آموزان مورد بررسي قرار مي گيرد

هدف كلي : بررسي مشكلات به كارگيري روش هاي فعال تدريس استقرايي، بديعه‌پردازي ، دريافت مفهوم ،‌ايفاي نقش و ياران در يادگيري توسط معلمان دوره ابتدايي شهرستان شهرضا

روش هاي فعال تدريس در اين تحقيق به عنوان متغير در نظر گرفته شده است و محقق با توجه به اهميت موضوع، مشكلات به كارگيري اين روش ها را در چهار سطح : الف ـمشكلات مربوط به ياددهنده ب ـ مشكلات مربوط به يادگيرنده ج ـ مشكلات مربوط به برنامه ريز دـ مشكلات مربوط به كلاس درس مورد بررسي قرار مي دهد .

12- به چه ميزان كمبود منابع و مواد آموزشي مانع به كارگيري روش هاي فعال تدريس مي‌شود؟

13- به چه ميــزان چيــدمان كلاس درس مــانع به كارگيـــري روش هاي فعـــال تدريس مي‌شود؟

14- به چه ميزان تعداد دانش آموزان كلاس مانع به كارگيري روش هاي فعال تدريس مي‌شود؟

15- آيا بين ديدگاه معلمان از نظر جنسيت ، مدرك تحصيلي ، پايه تدريس، سنوات خدمت و محل خدمت (شهر ـ روستا ) در خصوص مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس در سطوح مشكلات مربوط به ياددهنده و مشكلات مربوط به يادگيرنده تفاوت وجود دارد ؟

با توجه به موضوع تحقيق و اهداف در نظر گرفته براي آن روش پژوهش توصيفي از نوع پيمايشي مي‌باشد.

جامعه آماري اين تحقيق به دو دسته تقسيم مي‌شود:

كليه كلاس‌هاي درس دوره ابتدايي شهرستان شهرضا در پايه‌هاي مختلف در سال تحصيلي 84-83 جامعه آماري اصلي تحقيق را تشكيل مي‌دهند. جامعه آماري اصلي تعداد 522 كلاس درس مي‌باشد. لازم به توضيح است اين تعداد كلاس در 100 آموزشگاه ابتدايي قرار گرفته‌اند.

آموزگاران كلاس‌ها و مديران مدارس جامعه اصلي، تشكيل دهنده جامعه آماري تبعي مي‌باشند. به عبارت ديگر 485 نفر معلم و 100 نفر مدير و مدير آموزگار حجم جامعه آماري تبعي را تشكيل مي‌دهند.

براي تعيين حجم نمونه آماري اصلي با استفاده از روش نمونه‌گيري طبقه‌اي متناسب با حجم، 20 درصد كلاس‌هاي تشكيل دهنده جامعه آماري اصلي (براساس نظر شوراي محترم تحقيقات سازمان آموزش و پرورش استان) به تفكيك پايه و جنس به صورت تصادفي ساده انتخاب گرديد. معلمان كلاس‌ها و مديران مدارس نمونه آماري اصلي حجم نمونه آماري تبعي را تشكيل مي‌دهند.به عبارت ديگر 105 كلاس درس نمونه آماري اين تحقيق مي‌باشد. 105 كلاس درس مورد مشاهده و تكميل چك ليست قرار گرفته و پرسشنامه توسط آموزگاران اين كلاس‌ها تكميل و مورد مصاحبه قرار ‌گرفتند. (105 نفر آموزگار). همچنين مديران مدارس كلاس‌هاي فوق نيز پرسشنامه آموزگاران را تكميل ‌نمودند. (50 نفرمدير در 50 واحد آموزشي) .

در اين پژوهش روش جمع‌آوري داده‌ها به صورت ميداني مي‌باشد. در روش ميداني از مشاهده مستقيم، پرسشنامه و مصاحبه نيمه هدايت شده استفاده گرديد. به عبارت ديگر براي دستيابي به مشكلاتي كه معلمان جهت استفاده از روش‌هاي فعال تدريس دارند (مشكلات مربوط به ياددهنده ، مشكلات مربوط به يادگيرنده ، مشكلات مربوط به برنامه ريز ، مشكلات مربوط به كلاس درس ) از مشاهده، پرسشنامه محقق ساخته و مصـــاحبه نيمه‌هدايت شده استفاده شد.

جهت بررسي مشكلات مربوط به ياددهنده و مشكلات مربوط به يادگيرنده در استفاده از روش‌هاي فعال، پرسشنامه بين معلمان و مديران نمونه آماري توزيع گرديد. پرسشنامه از نوع بي‌نام و سوالات آن از نوع بسته پاسخ مي‌باشد كه براساس مقياس پنج درجه‌اي ليكرت تنظيم گرديد و شامل پنج طيف بسيار زياد، زياد، تاحدودي، كم و بسيار كم است.در صفحه اول پرسشنامه هدف از تحقيق و ارسال پرسشنامه ارائه گرديد و در ادامه ابتدا سوالات عمومي شامل جنسيت، مدرك تحصيلي، سنوات تدريس، پايه تدريس و محل خدمت مطرح و سپس 47 سوال مربوط به مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس از نظر عدم آشنايي، دانش محتوا، انتخاب اهداف آموزشي، ارزيابي يادگيري، طراحي آموزشي، تعامل دانش‌آموزان، ويژگي‌هاي سني و سطوح متفاوت مهارت دانش‌آموزان بيان گرديد. جهت بررسي مشكلات مربوط به برنامه‌ريز و مشكلات مربوط به كلاس درس نيز از روش مشاهده كلاس درس و تكميل چك ليست مربوط استفاده گرديد. سوالات مصاحبه به صورت نيمه هدايت شده تنظيم و فقط از معلمان نمونه آماري پرسيده شد.

براي تعيين روايي سوالات پرسشنامه، ابتدا متون تخصصي مطالعه و سپس از نظرات صاحب‌نظران، مدرسين و كارشناسان روش‌هاي فعال تدريس استفاده گرديد. در اين تحقيق چون سوالات پرسشنامه معرف مشكلات به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس در بين معلمان دوره ابتدايي مي‌باشد و محقق قصد اندازه‌گيري آن‌ها را دارد، پرسشنامه داراي روايي محتوايي مي‌باشد. لازم به توضيح است در تهيه سوالات مصاحبه و چك ليست مشاهده نيز از نظرات مدرسان و كارشناسان استفاده شد. به عبارت ديگر سؤالات پرسشنامه ، مصاحبه و چك‌ليست مورد تأئيد صاحب‌نظران قرار گرفت. اعتبار پرسشنامه براساس ضريب آلفاي كرانباخ برآورد گرديد. اين ضريب برابر است با 87/0 كه در سطح 1%= معني‌دار مي‌باشد و نشان مي‌دهد پرسشنامه از اعتبار بالايي برخوردار مي‌باشد.

جهت افزايش اعتبار چك ليست مشاهده كلاس درس نيز با تكرار مشاهده توسط همان مشاهده كننده (2 مرتبه توسط معلمان راهنما) نتايج يكساني بدست آمد. در اين روش فهرستي از رفتارهاي مورد نظر و مشكلاتي كه مانع به كارگيري روش‌هاي فعال تدريس مي‌شود براساس نظر متخصصان تنظيم گرديد و افراد مشاهده كننده با مشاهده هر مورد براساس چهار طيف اصلاً، كم، تاحدودي و زياد، به تكميل چك ليست اقدام نمودند.

نتايج جدول نشان مي‌دهد در سطح زياد به ميزان 9/42 درصد درس ها داراي اهداف متعدد مي‌باشد.محتواي درس به ميزان 3/34 درصد در سطح زياد بر حافظه تأكيد داشته و به ميزان 6/27 درصد در سطح زياد معلم نقش مجري و ارائه دهنده محتوا را به عهده داشته است.به ميزان 1/17 درصد حجم مطلب آموزشي در سطح زياد،همچنين به ميزان 5/10 درصد در سطح زياد فعاليتها و تكاليف درس زياد بوده است.متوسط نمره گزينه‌ها نيز بين 21/1 تا 27/2 در نوسان بوده است.

نتايج جدول نشان مي‌دهد فرصت براي انجام تمرين و تكاليف در سطح زياد به ميزان 6/8درصد مي‌باشد.همچنين زمان مربوط به تمام مراحل تدريس به ميزان 7/5درصد در سطح زياد رعايت شده است.متوسط نمره گزينه ها بين57/0تا1 در نوسان بوده است و نشان دهنده كمبود وقت جهت تدريس مطالب آموزشي به شيوه فعال مي‌باشند.

نتايج جدول نشان مي‌دهد بر روند تدريس معلم در سطح زياد به ميزان 2/15 درصد توسط مدير نظارت مي‌شود.4/11درصد كلاسها در سطح زياد توسط معلم راهنما بازديد شده است.7/6درصد كلاسها در سطح زياد توسط سر گروههاي آموزشي مورد بازديد قرار گرفته است.9/2 درصد مديران در سطح زياد داراي دفتر بازديد و 8/4 درصد آنان در سطح زياد فرم مربوط به بازديد از كلاس را در انتهاي دفاتر كلاسي تكميل كرده اند.متوسط نمره گزينه ها بين 8/0 تا 32/1 در نوسان بوده و نشان دهنده فقدان نظارت و راهنمايي مناسب در مدارس جهت به كارگيري روش هاي فعال تدريس مي‌باشد.

نتايج جدول نشان مي‌دهد كلاسهاي درس در سطح زياد به ميزان 3/14درصد داراي كتابخانه كلاسي مي‌باشند.وسائل دست ساز در سطح زياد به ميزان 4/12 درصد در كلاسهاي درس وجود داشته،همچنين به ميزان 6/7درصد در سطح زياد كتب روشهاي تدريس فعال در مدارس موجود بوده است .امكانات و تجهيزات آموزشي در مدارس و مناسب بودن آنها جهت تدريس فعال نيز در سطح زياد به ميزان 7/5 درصد مي‌باشد.متوسط نمره گزينه ها بين 66/0 تا 34/1 در نوسان بوده و نشان دهنده كمبود منابع و مواد آموزشي جهت به كارگيري روشهاي فعال تدريس مي‌باشد.

نتايج جدول نشان مي‌دهد در سطح زياد دانش‌آموزان به ميزان 6/28 درصد گروهبندي شده اند.طريقه نشستن آنها در سطح زياد به ميزان 3/13 درصد داراي نظم و ترتيب خاصي مي‌باشد.همچنين در سطح زياد سازماندهي فضاي فيزيكي و آساني عبور و مرور در كلاس درس به ميزان 7/6 درصد بوده است.8/4 درصد در سطح زياد چينش ميز و نيمكت مناسب مي‌باشد.متوسط نمره گزينه ها بين 61/0 تا 24/1 در نوسان بوده است و نشان مي‌دهد چيدمان كلاس مانع به كارگيري روشهاي فعال تدريس شده است.

با توجه به تراكم مصوب منطقه شهرضا(21نفر در هر پايه)تراكم6/28 درصد از كلاسها نمونه آماري بالاتر از تراكم منطقه بوده است.بنابراين تراكم 30 كلاس جهت به كارگيري روشهاي فعال تدريس نامناسب بوده است.

بر اساس نتايج جدول در تمام كلاسهاي نمونه آماري دانش آموز فرا گير وجود دارد و 1/38 درصد كلاسها داراي بيش از 2 نفر دانش آموز فراگير بوده است.نظر به اينكه دانش‌آموزان فراگير از بهره هوشي پايين تر نسبت به همسالان خود برخوردارند اين عامل مي‌تواند مانع به كارگيري روشهاي فعال ندريس در آن كلاسها گردد.

بر اساس نتايج تحقيق بين ديدگاه معلمان در خصوص مشكلات مربوط به يادگيرنده و مشكلات مربوط به ياددهنده از نظر جنسيت ، مدرك تحصيلي ، پايه تدريس ، سنوات خدمت و محل خدمت در خصوص تعدادي از متغيرها ، تفاوت وجود دارد.

• نگذراندن دوره‌هاي كارآموزي روشهاي فعال تدريس.
• نداشتن پيشينه علمي جهت استفاده از روش‌هاي فعال تدريس.
• دو زبانه بودن دانش‌آموزان.
• عدم همكاري دانش‌آموزان درسخوان به انجام فعاليتهاي گروهي.
• تسلط نداشتن مدرسان روش‌هاي فعال تدريس بر مطالب و محتواي دروس دوره ابتدايي و عدم ارائه مثالهاي كاربردي.
• تفاوت قائل نشدن بين معلماني كه از روش‌هاي فعال تدريس استفاده مي‌كنند با معلماني كه به شيوه سنتي تدريس مي‌كنند توسط مديران مدارس.
• كمبود جزوه‌هاي آموزشي در زمينه استفاده از روش‌هاي فعال تدريس.
• فقدان جلسات كارگاهي ويژه روش‌هاي فعال تدريس در مجامع عمومي و پراكنده گروههاي آموزشي.
• حجم زياد كتب خصوصاًُ كتب جديدالتاليف.
• عدم تخصيص اعتبارات لازم براي تهيه وسايل و امكانات آموزشي.
• عدم تطبيق حجم محتواي كتابهاي درسي با ميزان ساعات تدريس هفتگي.
• وجود دانش‌آموزان فراگير(نيمه بينا،نيمه شنوا،كم توان ذهني،معلول جسمي و حركتي)در كلاس.
• وجود ميز و نيمكت‌هاي فرسوده و استاندارد نبودن فضاي فيزيكي كلاس جهت انجام فعاليتهاي گروهي.

دانش‌آموزان براي روبه‌رو شدن با تحولات شگفت انگيز قرن بيست و يكم بايد به طور فزاينده‌اي مهارت‌هاي تفكر انتقالي و خلاق را براي تصميم گيري مناسب و حل مسايل پيچيده‌ي جامعه فراگيرند،تا بتوانند با تفكر منطقي و نقاد خود سرنوشت جامعه جهاني را بررسي و ارزيابي كنند.

امروزه آموزش مهارت‌هاي تفكر و يادگيري از طريق روشهاي فعال ضروري به نظر مي‌رسد و اين امر اصولاً با تغيير بنيادي روش‌هاي آموزش و يادگيري در مدارس ميسر مي‌شود.لذا با توجه به وجود مسايل و مشكلات،انتظار مي‌رود مربيان،معلمان،مديران و مسوولان نگاه تازه‌اي به آموزش بياندازند و بر رخدادهاي آموزشي،رويكردي نو داشته باشند و با استفاده از انواع روشهاي فعال موجبات رشد قوه تفكر،خلاقيت و اعتماد به نفس،روحيه جستجوگري دانش‌آموزان را فراهم سازند و آنها را براي ورود به دنياي پيچيده‌ي امروز آماده كنند.

با اين توضيحات لازم است موانع و مشكلاتي كه در سر راه استفاده از روشهاي فعال تدريس وجود دارد و در اين پژوهش تعدادي از آن مشكلات آشكار گرديد،توسط معلمان،مديران و مسئولان شناسايي و مرتفع گردد.بنابراين با توجه به اهميت موضوع و بر اساس يافته‌هاي پژوهش،پيشنهادهاي زير ارائه مي‌گردد:

-احمدي،غلامعلي(1380).آموزش و يادگيري فرايند مدار،رشد آموزش راهنمايي تحصيلي،ضميمه شماره 29.

-احمدي،غلامعلي(1382).تعليم و تربيت ديني(روشهاي ياددهي-يادگيري)، تهران: انتشارات نهج.

-قورچيان،نادرقلي(1379).جزئيات روشهاي تدريس،تهران:انتشارات فراشناختي انديشه.

-جويس،بروس،ويل،مارشا،كالهون،اميلي(2000).الگوهاي تدريس.ترجمه محمدرضا بهرنگي (1381)،تهران:انتشارات كمال تربيت.

-رعيت رستمي، محمدرضا(1376).بررسي موانع بهره‌گيري از كتب روشها و فنون تدريس دروس فارسي،علوم تجربي،رياضي در فرايند تدريس از ديدگاه آموزگاران و مديران، پايان نامه كارشناسي ارشد.دانشگاه تربيت معلم تهران.

-سيف،علي‌اكبر(1370).روان شناسي پرورشي،تهران:انتشارات اميركبير.

-سفيدگر،رسول(1380).عوامل مؤثر در بهبود كيفيت تدريس و استفاده معلمان از روشهاي فعال تدريس در مدارس راهنمايي شهرستان نائين.شوراي تحقيقات سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان.

-فضلي‌خاني،منوچهر(1378).روشهاي فعال تدريس.تهران:انتشارات تربيت.

-فقيهي، فاطمه(1379).جمعبندي تحقيقات انجام شده پيرامون يادگيري مشاركتي، رشد آموزش راهنمايي تحصيلي.ضميمه شماره 29.

-فضلي‌خاني،منوچهر(1382).راهنماي عملي روش‌هاي مشاركتي و فعال در فرايند تدريس.تهران:انتشارات آزمون نوين.

-مشكلاني، پروانه(1376).بررسي تأثير روش تدريس بحث گروهي بر خلاقيت دانش‌آموزان سال دوم مدارس راهنمايي ناحيه 3 اصفهان در درس علوم اجتماعي، شوراي تحقيقات سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان.